Alles over de kaakgewricht klachten (TMD)

Het temporomandibulair gewricht (TMJ) vormt de verbinding tussen de onderkaak (mandibula) en het slaapbeen (os temporale) van de schedel. Het bevindt zich net voor de gehoorgang aan beide zijden van het hoofd. Het gewricht is uniek omdat het zowel een scharnierbeweging als een glijbeweging kan uitvoeren, waardoor complexe functies zoals kauwen, spreken en slikken mogelijk zijn.

1. Botstructuren
Het kaakgewricht bestaat uit twee hoofdcomponenten:
• Caput mandibulae (kaakkopje)
De afgeronde bovenkant van de onderkaak die als gewrichtshoofd fungeert.
• Fossa mandibularis (gewrichtskom)
Een ondiepe kom in het slaapbeen waarin het kaakkopje beweegt.

Voor de kom ligt het tuberculum articulare, een benige richel waarover het kaakkopje bij maximale mondopening naar voren glijdt.

2. Discus articularis (gewrichtsschijf)
Tussen het kaakkopje en de kom ligt een kraakbeenschijf, de discus.
Deze schijf:
• verdeelt het gewricht in een bovenste (glijbeweging) en onderste (scharnierbeweging) compartiment.
• werkt als schokdemper.
• zorgt voor een soepele overdracht van krachten tijdens kauwen.

De discus is via ligamenten verbonden met zowel de kaakkop als het gewrichtskapsel.

3. Gewrichtskapsel en ligamenten
Het gewrichtskapsel omsluit de hele gewrichtsruimte en bevat synoviaal vocht, dat het kraakbeen voedt en wrijving vermindert.
Daarnaast stabiliseren verschillende ligamenten het gewricht, waaronder:
• Lig. temporomandibulare
• Lig. sphenomandibulare
• Lig. stylomandibulare

Deze banden beperken extreme bewegingen en houden het gewricht in een fysiologische positie.

4. Kauwspieren
De bewegingen van het gewricht worden aangestuurd door vier belangrijke spiergroepen:
• M. masseter – krachtig sluiten van de kaak
• M. temporalis – sluiten en naar achter trekken
• M. pterygoideus medialis – sluiten en lichte zijwaartse beweging
• M. pterygoideus lateralis – openen, voorwaarts glijden en zijwaarts bewegen

Het samenspel van deze spieren maakt een grote variëteit aan kaakbewegingen mogelijk.

Temporomandibulaire disfuncties (TMD) vormen een verzamelnaam voor aandoeningen van de kauwspieren, het kaakgewricht en de bijbehorende structuren. De onderstaande categorieën worden veel gebruikt in klinische en wetenschappelijke literatuur.

1. Myalgie (spiergerelateerde pijn)
Een aandoening waarbij pijn of spanning ontstaat in de kauwspieren. Deze pijn kan lokaal zijn of uitstralen naar slapen, wangen of kaakhoek.
Typische oorzaken:
• spieroverbelasting (bijv. knarsen of klemmen)
• langdurige eenzijdige belasting
• parafuncties zoals kauwgomkauwen
• stressgerelateerde spierspanning
Eerstelijnszorg is passend bij spierpijn, zeker wanneer er geen grote bewegingsbeperking aanwezig is.

2. Artralgie (gewrichtsgerelateerde pijn)
Pijn afkomstig uit het gewricht zelf, vaak als gevoeligheid bij openen, kauwen of palpatie.
Mogelijke oorzaken:
• irritatie van het gewrichtskapsel
• veranderde drukverdeling binnen het gewricht
• lichte inflammatoire processen
Eerstelijnszorg is vaak toereikend, maar verwijzing is zinvol bij langdurige pijn of als structurele afwijkingen worden vermoed.

3. Discusdisfunctie (afwijkende positie of beweging van de gewrichtsschijf)
Hierbij ligt of beweegt de discus niet optimaal mee met het kaakkopje. Dat kan leiden tot:
• klik- of knakgeluiden
• een afwijkend bewegingspatroon
• soms een beperkte mondopening
Dit is een van de meest voorkomende intra-articulaire stoornissen.

4. Degeneratieve gewrichtsveranderingen (bijv. artrose)
Gekarakteriseerd door slijtage van het kraakbeen en onregelmatigheden van de gewrichtsoppervlakken.
Mogelijke kenmerken:
• stijfheid
• gevoelige of zeurende pijn
• krakende of schurende geluiden

5. Hypermobiliteit, subluxatie of luxatie
Bij hypermobiliteit beweegt de kaakkop verder dan fysiologisch gebruikelijk. In sommige gevallen schiet het kaakkopje (tijdelijk) uit de kom.
Typische klachten:
• “doorslaan” van de kaak bij wijd openen
• moeite om de kaak terug te brengen
• onstabiel gevoel bij beweging

6. Bewegingsbeperkingen door verstijving of verkleving
Hierbij wordt een soepele beweging beperkt door intra-articulaire verklevingen of verminderde elasticiteit van kapsel of discus.
Symptomen:
• beperkte mondopening
• scheef openen
• stroeve bewegingen

Bij lichte tot matige gewrichtspijn, overbelasting door bijvoorbeeld tandenknarsen, of klikgeluiden zonder grote bewegingsbeperking of blokkade, bestaat de behandeling in onze tandartspraktijk in Amsterdam Noord vaak uit:
• Uitleg, voorlichting en gedragsadvies
• Oefentherapie voor kaakspieren en gewricht
• Soms nachtelijke bescherming met een knarsplaat

Bij langdurige of terugkerende gewrichtspijn, blijvende beperking van de mondopening, verdenking van discusverplaatsing met blokkade of artrose, instabiliteit, herhaalde subluxatie of luxatie, of complexe klachten, is een verwijzing naar een kaakgewricht specialist wenselijk.